(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 120

॥ శ్రీః ॥
6.120. అధ్యాయః 120
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
కురుపాండవైరన్యై రాజభిశ్చ భీష్మాభివాదనం ॥ 1 ॥ అర్జునేన భీష్మాయ బాణమయోపధానసమర్పణం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 6-120-0x(4240)(44471)
కథమాసంస్తదా యోధా హీనా భీష్మేణ సంజయ ।
బలినా దేవకల్పేన కౌమారబ్రహ్మచారిణా ॥ 6-120-1(44472)
తదైవ నిహతాన్మన్యే కురూనన్యాంశ్చ పాండవైః ।
న ప్రాహరద్యదా భీష్మో ఘృణిత్వాద్ద్రుపదాత్మజం ॥ 6-120-2(44473)
తతో దుఃఖతరం మన్యే కిమన్యత్ప్రభవిష్యతి ।
అద్యైవ నిహతం శ్రుత్వా పితరం మమ దుర్మతేః ॥ 6-120-3(44474)
అశ్మసారమయం నూనం హృదయం మమ సంజయ ।
శ్రుత్వా వినిహతం భీష్మం శతధా యన్న దీర్యతే ॥ 6-120-4(44475)
యదన్యన్నిహతేనాజౌ భీష్మేణ జయమిచ్ఛతా ।
చేష్టితం కురుసింహేన తన్మే కథయ సువ్రత ॥ 6-120-5(44476)
పునఃపునర్న మృష్యామి హతం దేవవ్రతం రణే।
న హతో జామదగ్న్యేన దివ్యైరస్త్రైశ్చ యః పురా ॥ 6-120-6(44477)
స హతో ద్రౌపదేయేన పాంచాల్యేన శిఖండినా । 6-120-7(44478)
సంజయ ఉవాచ।
సాయాహ్నే న్యపతద్భూమౌ ధార్తరాష్ట్రాన్విషాదయన్ ॥ 6-120-7x(4241)
పాంచాలాన్హర్షయంశ్చైవ భీష్మః కురుపితామహః ।
స శేతే శరతల్పస్థో మేదినీమస్పృశంస్తదా ॥ 6-120-8(44479)
భీష్మో రథాత్ప్రపతితః సంఛిన్నో బహుభిః శరైః ।
హాహేతి తుములః శబ్దో భూతానాం సమపద్యత ॥ 6-120-9(44480)
సీమావృక్షే నిపతితే కురూణాం సమితింజయే ।
సేనయోరుభయో రాజన్క్షత్రియాన్భయమావిశత్ ॥ 6-120-10(44481)
భీష్మం శాంతనవం దృష్ట్వా విశీర్ణకవచధ్వజం ।
కురవః పర్యవర్తంత పాండవాశ్చ విశాంపతే ॥ 6-120-11(44482)
ఖం తమఃసంవృతమభూదాసీద్భానుర్గతప్రభః ।
రరాస పృథివీ చైవ భీష్మే శాంతనవే హతే ॥ 6-120-12(44483)
అయం బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో గతిర్బ్రహ్మవిదాం సదా।
ఇత్యభాషంత భూతాని శయానం పురుషర్షభం ॥ 6-120-13(44484)
అయం పితరమాజ్ఞాయ కామార్తం శంతనుం పురా ।
ఊర్ధ్వరేతసమాత్మానం చకార పురుషర్షభః ॥ 6-120-14(44485)
ఇతి స్మ శరతల్పస్థం భరతానాం పితామహం ।
ఋషయస్త్వభ్యభాషంత సహితాః సిద్ధచారణైః ॥ 6-120-15(44486)
హతే శాంతనవే భీష్మే భరతానాం పితామహే ।
న కించిత్ప్రత్యపద్యంత పుత్రాస్తవ హి మారిష ॥ 6-120-16(44487)
విషణ్ణవదనాశ్చాసన్హతశ్రీకాశ్చ భారత ।
అతిష్ఠన్వ్రీడితాశ్చైవ హ్రియా యుక్తా హ్యధోముఖాః ॥ 6-120-17(44488)
పాండవాశ్చ జయం లబ్ధ్వా సంగ్రామశిరసి స్థితాః ।
సర్వే దధ్యుర్మహాశంఖాన్హేమజాలపరిష్కృతాన్ ॥ 6-120-18(44489)
హర్షాత్తూర్యసహస్రేషు వాద్యమానేషు చానఘ ।
అపశ్యామ మహారాజ భీమసేనం మహాబలం ॥ 6-120-19(44490)
విక్రీడమానం కౌంతేయం హర్షేణ మహతా యుతం।
నిహత్య తరసా శత్రుం మహాబలసమన్వితం ॥ 6-120-20(44491)
సంమోహశ్చాపి తుములః కురూణామభవత్తతః ।
కర్ణదుర్యోధనౌ చాపి నిఃశ్వసేతాం ముహుర్ముహుః ॥ 6-120-21(44492)
తథా నిపాతితే భీష్మే కౌరవాణాం పితామహే ।
హాహాభూతమభూత్సర్వం నిర్మర్యాదమవర్తత ॥ 6-120-22(44493)
దృష్ట్వా చ పతితం భీష్మం పుత్రో దుఃశాసనస్తవ।
ఉత్తమం జవమాస్థాయ ద్రోణానీకభుపాద్రవత్ ॥ 6-120-23(44494)
భ్రాత్రా ప్రస్థాపితో వీరః స్వేనానీకేన దంశితః।
ప్రయయౌ పురుషవ్యాఘ్రః స్వసైన్యమభిహర్షయన్ ॥ 6-120-24(44495)
తమాయాంతమభిప్రేక్ష్య కురవః పర్యవారయన్।
దుఃశాసనం మహారాజ కిమయం వక్ష్యతీతి చ ॥ 6-120-25(44496)
తతో ద్రోణాయ నిహతం భీష్మమాచష్ట కౌరవః ।
ద్రోణస్తదాఽప్రియం శ్రుత్వా ముమోహ భరతర్షభ ॥ 6-120-26(44497)
స సంజ్ఞాముపలభ్యాశు భారద్వాజః ప్రతాపవాన్ ।
నివారయామాస తదా స్వాన్యనీకాని మారిష ॥ 6-120-27(44498)
వినివృత్తాన్కురూందృష్ట్వా పాండవాపి స్వసైనికాన్।
రథైః శీఘ్రాశ్వసంయుక్తైః సమంతాత్పర్యవారయన్ ॥ 6-120-28(44499)
నివృత్తేషు చ సైన్యేషు పారంపర్యేణ సర్వశః ।
నిర్ముక్తకవచాః సర్వే భీష్మమీయుర్నరాధిపాః ॥ 6-120-29(44500)
వ్యుపరంయ తతో యుద్ధాద్యోధాః శతసహస్రశః ।
ఉపతస్థుర్మహాత్మానం ప్రజాపతిమివామరాః ॥ 6-120-30(44501)
తే తు భీష్మం సమాసాద్య శయానం భరతర్షభం ।
అభివాద్యావతిష్ఠంత పాండవాః కురుభిః సహ ॥ 6-120-31(44502)
అథ పాండూన్కురూంశ్చైవ ప్రణిపత్యాగ్రతః స్థితాన్ ।
అభ్యభాషత ధర్మాత్మా భీష్మః శాంతనవస్తదా ॥ 6-120-32(44503)
స్వాగతం వో మహాభాగాః స్వాగతం వో మహారథాః ।
తుష్యామి దర్శనాచ్చాహం యుష్మాకమమరోపమాః ॥ 6-120-33(44504)
అభినంద్య స తానేవం శిరసా లంబతాఽబ్రవీత్ ।
`పరపార్శ్వే తవ సుతాన్స్థితానుద్వీక్ష్య భారత।'
శిరో మే లంబతేఽత్యర్థముపధానం ప్రదీయతాం ॥ 6-120-34(44505)
తతో నృపాః సమాజహ్రుస్తనూని చ మృదూని చ ।
ఉపధానాని ముఖ్యాని నైచ్ఛత్తాని పితామహః ॥ 6-120-35(44506)
అథాబ్రవీన్నరవ్యాఘ్రః ప్రసహన్నివ తాన్నృపాన్ ।
నైతాని వీరశయ్యాసు యుక్తరూపాణి పార్థివాః ॥ 6-120-36(44507)
తతో వీక్ష్య నరశ్రేష్ఠమభ్యభాషత పాండవం ।
ధనంజయం దీర్ఘబాహుం సర్వలోకమహారథం ॥ 6-120-37(44508)
ధనంజయ మహాబాహో శిరో మే తాత లంబతే।
దీయతాముపధానం వై యద్యుక్తమిహ మన్యసే ॥ 6-120-38(44509)
సంజయ ఉవాచ। 6-120-39x(4242)
సమారోప్య మహచ్చాపమభివాద్య పితామహం।
నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యామిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 6-120-39(44510)
ఆజ్ఞాపయ కురుశ్రేష్ఠ సర్వశస్త్రభృతాం వర।
ప్రేష్యోఽహం తవ దుర్ధర్ష క్రియతాం కిం పితామహ ॥ 6-120-40(44511)
తమబ్రవీచ్ఛాంతనవః శిరో మే తాత లంబతే । 6-120-41b`దీయతాముపధానం మే యద్యుక్తమిహ మన్యసే'
ఉపధానం కురుశ్రేష్ఠ ఉపధేహి మమార్జున ॥ 6-120-41(44512)
వీరశయ్యానురూపం వై శీఘ్రం వీర ప్రయచ్ఛ మే ।
త్వం హి పార్థ సమర్థో వై శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతాం ॥ 6-120-42(44513)
క్షత్రధర్మస్య వేత్తా చ బుద్ధిసత్వగుణాన్వితః ।
ఫల్గునోఽపి తథేత్యుక్త్వా వ్యవసాయం పరంజయః ॥ 6-120-43(44514)
గృహ్యానుమంత్ర్య గాండీవం శరాన్సన్నతపర్వణః ।
అనుమాన్య మహాత్మానం భరతానాం మహారథం ॥ 6-120-44(44515)
త్రిభిస్తీక్ష్ణైర్మహావేగైరుదగృహ్ణాచ్ఛిరః శరైః ।
అభిప్రాయే తు విదితే ధర్మాత్మా స్వయసాచినా ॥ 6-120-45(44516)
అతుష్యద్భరతశ్రేష్ఠో భీష్మో ధర్మార్థతత్త్వవిత్ ।
ఉపధానేన దత్తేన ప్రత్యనందద్ధనంజయం ॥ 6-120-46(44517)
ప్రాహ సర్వాన్సముద్వీక్ష్య భరతాన్భారతం ప్రతి।
కుంతీపుత్రం యుధాం శ్రేష్ఠం సుహృదాం ప్రీతివర్ధనం ॥ 6-120-47(44518)
శయనస్యానురూపం మే పాండవోపహితం త్వయా।
యద్యన్యథా ప్రపద్యేథాః శపేయం త్వామహం పురా ॥ 6-120-48(44519)
ఏవమేవ మహాబాహో ధర్మేషు పరితిష్ఠతా।
స్వప్తవ్యం క్షత్రియేణాజౌ శరతల్పగతేన వై ॥ 6-120-49(44520)
ఏవముక్త్వా తు బీభత్సుం సర్వాంస్తానబ్రవీద్వచః ।
రాజ్ఞశ్చ రాజపుత్రాంశ్చ పాండవైరభిసంవృతాన్ ॥ 6-120-50(44521)
పశ్యధ్వముపధానం మే పాణడవేనాభిసంధితం ।
శయేయమస్యాం శయ్యాయాం యావదావర్తనం రవేః ॥ 6-120-51(44522)
యే తదా ధారయిష్యంతి తే చ ప్రేక్ష్యంతి మాం నృపాః।
దిశం వైశ్రవణాక్రాంతాం యదా గంతా దివాకరః ॥ 6-120-52(44523)
నూనం సప్తాశ్వయుక్తేన రథేనోత్తమతేజసా ।
రక్ష్యేఽహం వై మమ ప్రాణాన్సుహృదః సుప్రియానివ ॥ 6-120-53(44524)
పరిఖాః ఖన్యతామత్ర మమావసదనే నృపాః ।
ఉపాసిష్యే వివస్వంతమేవం శరశతాచితః ।
ఉపారమధ్వం సంగ్రామాద్వైరముత్సృజ్య పార్థివాః ॥ 6-120-54(44525)
స·ంజయ ఉవాచ। 6-120-55x(4243)
ఉపాతిష్ఠన్నథో వైద్యాః శల్యోద్ధరణకోవిదాః।
సర్వోపకరణైర్యుక్తాః కుశలైః సాధుశిక్షితాః ॥ 6-120-55(44526)
తాందృష్ట్వా జాహ్నవీపుత్రః ప్రోవాచ తనయం తవ ।
దత్తదేయా విసృజ్యంతాం పూజయిత్వా చికిత్సకాః ॥ 6-120-56(44527)
ఏవంగతే మయేదానీం వైద్యైః కార్యమిహాస్తి కిం।
క్షత్రధర్మే ప్రశస్తాం హి ప్రాప్తోఽస్మి పరమాం గతిం ॥ 6-120-57(44528)
నైష ధర్మో మహీపాలాః శరతల్పగతస్య మే ।
ఏభిరేవ శరైశ్చాహం దగ్ధవ్యోఽగ్నౌ నరాధిపాః ॥ 6-120-58(44529)
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య పుత్రో దుర్యోధనస్తవ।
వైద్యాన్విసర్జయామాస పూజయిత్వా యథార్హతః ॥ 6-120-59(44530)
తతస్తే విస్మయం జగ్ముర్నానాజనపదేశ్వరాః ।
స్థితిం ధర్మే పరాం దృష్ట్వా భీష్మస్యామితతేజసః ॥ 6-120-60(44531)
ఉపధానం తతో దత్త్వా పితుస్తే మనుజేశ్వరాః ।
సహితాః పాండవాః సర్వే కురవశ్చ మహారథాః ॥ 6-120-61(44532)
ఉపగంయ మహాత్మానం శయానం శయనే శుభే ॥ 6-120-62(44533)
తేఽభివాద్య తతో భీష్మం కృత్వా చ త్రిఃప్రదక్షిణం।
విధాయ రక్షాం భీష్మస్య సర్వ ఏవ సమంతతః ॥ 6-120-63(44534)
వీరాః స్వశిబిరాణ్యేవ ధ్యాయంతః పరమాతురాః ।
నివేశాయాభ్యుపాగచ్ఛన్సాయాహ్నే రుధిరోక్షితాః ॥ 6-120-64(44535)
నివిష్టాన్పాండవాంశ్చైవ ప్రీయమాణాన్మహారథాన్ ।
భీష్మస్య పతనం దృష్ట్వా ఉపగంయ మహాబలః ॥ 6-120-65(44536)
ఉవాచ మాధవః కాలే ధర్మపుత్రం యుధిష్ఠిరం ।
దిష్ట్యా జయసి కౌరవ్య దిష్ట్యా భీష్మో నిపాతితః ॥ 6-120-66(44537)
అవధ్యో మానుషైరేవ సత్యసంధో మహారథః ।
అథవా దైవతైః సార్ధం సర్వశాస్త్రస్య పారగః ॥ 6-120-67(44538)
త్వాం తు చక్షుర్హణం ప్రాప్య దగ్ధో ఘోరేణ చక్షుష । 6-120-68(44539)
సంజయ ఉవాచ।
ఏవముక్తో ధర్మరాజః ప్రత్యువాచ జనార్దనం ॥ 6-120-68x(4244)
తవ ప్రసాదాద్విజయః క్రోధాత్తవ పరాజయః ।
త్వం హి నః శరణం కృష్ణ భక్తానామభయంకరః ॥ 6-120-69(44540)
అనాశ్చర్యో జయస్తేషాం యేషాం త్వమసి కేశవ ।
రక్షితా సమరే నిత్యం నిత్యం చాపి హితే రతః ॥ 6-120-70(44541)
సర్వథా త్వాం సమాసాద్య నాశ్చర్యమితి మే మతిః। 6-120-71(44542)
సంజయ ఉవాచ।
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ స్మయమానో జనార్దనః।
తవైవైతద్యుక్తరూపం వచనం పార్థివోత్తమ ॥ ॥ 6-120-71x(4245)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి దశమదివసే వింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes

6-120-11 పర్యవర్తంత పరివృతవంతః ॥
6-120-17 వ్రీడితాః వ్రీడావంతః । వ్రీడా చాన్యతః। హ్రీశ్చాకార్యకరణాత్ ॥
6-120-29 పారంపర్యేణ క్రమేణ॥
6-120-34 ఉపధానం ఉపబర్హం ॥
6-120-38 ఇహ వీరశయ్యాయాం ॥
6-120-43 వ్యవసాయముచితోద్యోగం ॥
6-120-45 అన్వగృహ్ణాత్ అవతష్టంభే ॥
6-120-48 ఉపహితం ఉపధానీయం దత్తం॥
6-120-53 విమోక్ష్యేఽహం తదా ప్రాణాన్ ఇతి ఝo పాఠః ॥
6-120-54 మమావసదనే మన్నివాసస్థానే ॥
6-120-68 చక్షుషా హంతీతి తథా తం। దృష్టిమాత్రేణ హననక్షమం ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.